Onlangs was ik aanwezig bij de jaarlijkse meetup van het NOLAI (Nederlands Onderwijs Lab Artificiële Intelligentie). NOLAI maakt onderdeel uit van een door de overheid gesubsidieerd project ter bevordering van onderwijsontwikkeling- en toepassingen op basis van (generatieve) AI. Het initiatief viert dit jaar haar derde verjaardag. Hieronder een terugblik van mijn indrukken.
AI in het onderwijs: samen richting een hybride toekomst (keynote door dr. Inge Molenaar)
Tijdens haar keynote benadrukte dr. Inge Molenaar (NOLAI) dat de toekomst van AI in het onderwijs niet draait om óf mens óf technologie, maar om samenwerking. De centrale vraag luidt volgens haar: wat willen we met AI in het onderwijs, en hoe geven we dat samen vorm? Iets waar ik het persoonlijk ontzettend mee eens ben. Vooral ook om de huidige AI-tools en toepassingen niet altijd direct geschikt zijn voor het onderwijs, verre van soms.
Hybride toekomst
Onderzoek laat zien dat slechts een klein deel van de onderwijstaken (22%) volledig door AI kan worden overgenomen. Het onderwijs blijft dus bij uitstek menselijk, maar AI kan leraren wel versterken. Later daarover in dit artikel meer.
De uitdaging zit in het vinden van de juiste taakverdeling: wat neemt AI over, en waar voegt het juist waarde toe?
Co-creatie en praktijkgericht onderzoek
Bij NOLAI staat co-creatie centraal. Leraren, onderzoekers en bedrijven werken samen aan concrete vraagstukken uit de klas. Zo wordt technologie ontwikkeld die niet alleen werkt in theorie, maar ook echt aansluit bij de onderwijspraktijk.
Voor een actueel overzicht van de projecten waaraan momenteel wordt gewerkt, klik hier.
Leerlingen en de leer-presteerbalans
Leerlingen gebruiken massaal AI, maar worstelen met de balans tussen leren en presteren. AI kan het leerproces ondersteunen, maar ook luiheid of ongelijkheid versterken.
Daarom is het ontzettend belangrijk dat leraren leerlingen begeleiden in hoe ze AI bewust en verantwoord inzetten.
Molenaar haalde verder een onderzoek (meta-analyse) aan waaruit duidelijk werd dat de combinatie mens-AI niet standaard tot de beste uitkomst hoeft te leiden (Vaccaro et al, 2024), wat wat veel mensen wel denken. Soms is dat wel het geval, soms niet, en soms ligt het er maar net aan.
Drie perspectieven op AI
- Vervanging – AI neemt routinetaken over, zoals nakijken.
- Aanvulling – AI biedt extra inzichten, bijvoorbeeld over misconcepties.
- Verrijking – AI maakt nieuwe vormen van onderwijs mogelijk, zoals gepersonaliseerde leerroutes.
De kunst is om deze drie bewust te combineren, passend bij de visie van een school.
Conclusie
AI in het onderwijs staat nog in een ‘fluïde fase’, aldus Molenaar. Er zijn veel vragen, maar juist nu is er ruimte om samen richting te geven. Leraren spelen hierin een sleutelrol: zij bepalen hoe AI in de klas wordt ingezet en hoe leerlingen worden ondersteund in hun leerproces.
De boodschap van Molenaar: laten we de toekomst niet aan de technologie overlaten, maar samen keuzes maken die passen bij de waarden van goed onderwijs.